Spis treści
Czym jest cieśnina Ormuz i dlaczego ma znaczenie?
Cieśnina Ormuz to wąski przesmyk między Iranem a Omanem, który łączy Zatokę Perską z oceanem. W normalnych warunkach przepływa przez nią ok. 20 mln baryłek ropy dziennie, około jedna piąta światowego LNG i do 30% nawozów w handlu międzynarodowym (FAO).
To właśnie nawozy Paciorkiewicz wskazuje jako najsłabsze ogniwo:
Cieśnina Ormuz odpowiada za 30% światowego handlu nawozami i właśnie teraz ten przepływ się rwie. Zatoka dostarcza do 35% światowego handlu mocznikiem. Duża część tego jest teraz wyłączona.
Aleksander PaciorkiewiczZałożyciel i CEO, Foodcom S.A. i FDCM
Kraje Zatoki produkują mocznik i amoniak z taniego gazu, a region odpowiada też za ok. 44% światowego handlu siarką, potrzebną do produkcji nawozów fosforowych (Food Ingredients First). W przeciwieństwie do ropy, dla amoniaku i siarki nie ma rurociągów, którymi dałoby się ominąć cieśninę.
Co dzieje się teraz?
Po ośmiu miesiącach kryzysu cieśnina wciąż działa tylko w niewielkiej części. Ruch załamał się po ataku USA i Izraela na Iran 28 lutego. Kolejne próby porozumienia, kwietniowy rozejm i czerwcowe memorandum z Islamabadu, załamały się w ciągu kilku tygodni. Od 14 lipca obowiązuje ponownie amerykańska blokada irańskich portów, a we wrześniu Iran ogłosił wokół cieśniny „strefę zakazaną” (Wikipedia).
Październik nie przyniósł przełomu. Brytyjska służba UKMTO odnotowała pięć ataków na statki w tygodniu poprzedzającym 23 października, a 22 i 23 października trafione zostały tankowce. Iran przekazuje sygnały do USA przez pośredników, ale porozumienia nie ma. Katar wzywa Teheran do otwarcia cieśniny jako gestu dobrej woli (IndustryWeek, 28.10.2026).
W Zatoce wciąż czeka na wyjście ok. 919 tys. ton mocznika na co najmniej 21 statkach (Argus i Kpler za Discovery Alert). W kwietniu Paciorkiewicz mówił o skali problemu wprost:
Prawie 2 miliony ton już utknęły.
Fracht, ubezpieczenia i ceny energii
Najszybciej zareagowały koszty transportu i energii. Składka za ryzyko wojenne wzrosła z 0,25% do nawet 10% wartości statku, a polisy odnawia się co siedem dni (FAO). Nawet tam, gdzie przepłynięcie było formalnie możliwe, brak ubezpieczenia skutecznie zatrzymywał armatorów.
Skutki widać w portach całego regionu. Czas oczekiwania na eksport w Jebel Ali w Dubaju wydłużył się z 8,5 do 26,8 dnia, a liczba przekierowań statków z portów Bliskiego Wschodu jest ok. 2,4 raza wyższa niż przed konfliktem (project44, 29.10.2026).
Energia drożeje dalej. Brent kosztuje 115,40 USD za baryłkę, o 12% więcej niż miesiąc temu (Fortune). Marża diesla w USA ponad cenę ropy wzrosła z 34 USD za baryłkę pod koniec lutego do 93 USD 20 października (Commodity Conversations). W Polsce paliwa były we wrześniu o 36,1% droższe niż rok wcześniej i to one podbiły inflację do 4,0% (Strefa Inwestorów).
Wpływ na ceny żywności
W kwietniu Paciorkiewicz opisywał mechanizm, który dopiero miał się ujawnić:
Ceny mocznika wzrosły o 65%, a na świecie nie ma zapasów nawozów. Trwa sezon siewów. Rolnicy już ograniczają wydatki. Efekty zobaczymy przy zbiorach: mniejsze plony, mniej żywności, wyższe ceny.
Dane z kolejnych miesięcy pokazują, że szok przyszedł falami. Mocznik zdrożał z 472 USD za tonę w lutym do 857 USD w kwietniu. Później spadł, m.in. po zniesieniu chińskiego zakazu eksportu w maju, i we wrześniu kosztował średnio 408 USD. Tymczasem nawozy fosforowe (DAP) wciąż drożeją: z 627 USD w lutym do 801 USD we wrześniu, czyli o 28% (Commodity Conversations, IFPRI).
Ceny żywności poszły w górę. Indeks cen żywności FAO wyniósł we wrześniu 136,0 pkt, o 5,8% więcej niż rok wcześniej, a indeks zbóż wzrósł o 17,2% rok do roku. Główny ekonomista FAO wiąże ten wzrost z zakłóceniami w cieśninie Ormuz i na Morzu Czarnym oraz ze zjawiskami pogodowymi (MercoPress). Od lutego pszenica zdrożała o 35%, cukier o 26%, a kukurydza o 14% (Commodity Conversations).
Zmiana cen od lutego do września 2026
Mocznik potaniał, ale żywność drożeje
Źródło: Commodity Conversations (C. Van Zyl), 28.10.2026
Najważniejsza część prognozy Paciorkiewicza, czyli niższe plony, dopiero się sprawdzi. Ceny żywności dla konsumentów reagują na koszty nawozów z opóźnieniem od 3 do 6 miesięcy i mogą utrzymywać się na wysokim poziomie przez 12–18 miesięcy (IFPRI). Pełny obraz przyniosą dane o zbiorach w 2027 roku.
Czy prognoza Paciorkiewicza się sprawdziła?
W większości tak. Nawozy, decyzje rolników i ceny zbóż zachowały się tak, jak przewidywał w kwietniu. Otwarta pozostaje tylko kwestia plonów, którą rozstrzygną dane z 2027 roku.
| Teza z kwietnia 2026 | Co pokazują dane (październik 2026) | Ocena |
|---|---|---|
| Przepływ nawozów przez Ormuz się rwie | Na statkach w Zatoce wciąż czeka ok. 919 tys. ton mocznika (Argus i Kpler) | Potwierdzona |
| Mocznik zdrożał o 65% | W kwietniu mocznik kosztował 857 USD/t, o 82% więcej niż w lutym. We wrześniu spadł do 408 USD/t (Commodity Conversations) | Potwierdzona, szok azotowy wygasł |
| Rolnicy ograniczają wydatki | W maju polscy rolnicy coraz częściej wstrzymywali zakupy nawozów lub zmniejszali dawki (topagrar.pl) | Potwierdzona |
| Wyższe ceny żywności | Indeks zbóż FAO +17,2% r/r, pszenica +35% od lutego | Potwierdzona |
| Mniejsze plony | Dane o plonach pokaże dopiero sezon 2027 | Do weryfikacji |
| Nawet po zakończeniu kryzysu ceny będą rosły | DAP drożeje mimo spadku mocznika. Rynek nawozów nie wróci do normy przed końcem 2026 roku nawet po otwarciu cieśniny (IFPRI) | Potwierdzona |
Co to oznacza dla Polski?
Na świecie mocznik jest już tańszy niż przed wojną, w Polsce nie. Nawozy azotowe produkuje się z gazu, a ten w Europie wciąż jest drogi: benchmark TTF wyniósł we wrześniu średnio 25,42 USD/MMBtu, o 126% więcej niż w lutym (Commodity Conversations). To właśnie ceny gazu topagrar.pl wskazuje jako główny powód październikowych podwyżek.
| Nawóz (zł/t netto) | Luty 2026, przed konfliktem | Początek maja 2026 | Druga połowa października 2026 |
|---|---|---|---|
| Mocznik | 2 258–2 268 | 2 800–2 850 | 2 638–3 211 |
| Saletra amonowa | 1 648–1 718 | 1 950–2 000 | 2 042–2 342 |
| RSM 32 | 1 530–1 596 | 1 800–1 900 | 1 913–2 180 |
Źródło: notowania w punktach sprzedaży zebrane przez topagrar.pl (luty i marzec, maj, październik). Ceny pochodzą od różnych sprzedawców, więc pokazują kierunek, a nie dokładną zmianę.
Dla polskich rolników oznacza to droższe nawożenie przed sezonem 2027, a dla przetwórców i handlu droższy surowiec rolny i droższy transport. Paliwa były we wrześniu o 36,1% droższe niż rok wcześniej.
Co dalej? Dwa scenariusze
Nawet szybkie otwarcie cieśniny nie przywróci od razu normalnych cen. Analitycy różnią się głównie co do tego, jak długo potrwa powrót do normy.
| Cieśnina zostaje otwarta | Blokada trwa dalej | |
|---|---|---|
| Nawozy | Kolejki statków rozładują się szybko i ceny mogą mocno spaść (Argus, Kpler), ale część premii za ryzyko zostanie (Rabobank) | W skrajnym scenariuszu Rabobanku mocznik w Brazylii zdrożeje o ponad 100% w trzy miesiące, a w Indiach o ok. 80% (Discovery Alert) |
| Żegluga | Powrót do normalnych warunków może zająć miesiące (FAO) | Dalsze przekierowania statków i długie postoje w portach regionu |
| Rynek nawozów | Bez normalizacji przed końcem 2026 roku (IFPRI) | Kryzys nawozowy może potrwać nawet do 2028 roku (IFPRI) |
Co mogą zrobić firmy kupujące surowce?
Wniosek z komentarza Paciorkiewicza jest praktyczny: kto obserwuje tylko ceny gotowych produktów, reaguje za późno. Firmy kupujące surowce spożywcze mogą przygotować się na kolejne miesiące kryzysu na kilka sposobów:
- Śledzić koszty u źródła. Ceny nawozów, diesla i frachtu wyprzedzają ceny zbóż, cukru i olejów. Dobrym sygnałem jest relacja ceny DAP do ceny kukurydzy, która we wrześniu wynosiła 3,34 przy średniej z lat 2010–2026 na poziomie 2,28.
- Dywersyfikować dostawców i trasy. Rabobank ocenia, że koszty ubezpieczenia i bezpieczeństwa utrzymają premię za ryzyko na rynku nawozów nawet po otwarciu cieśniny (Discovery Alert). Platformy zakupowe B2B, takie jak FDCM, pozwalają szybko porównać oferty wielu dostawców z różnych regionów.
- Skracać okresy stałych cen w kontraktach albo wprowadzać klauzule paliwowe, kiedy koszty transportu zmieniają się z tygodnia na tydzień.
- Nie kupować na zapas na szczycie. Według Argusa i Kplera kolejki statków w Zatoce rozładują się szybko po wznowieniu ruchu, co może mocno obniżyć ceny nawozów.
Paciorkiewicz kończył swój kwietniowy komentarz ostrzeżeniem, które dziś jest równie aktualne:
I tu jest haczyk. Nawet jeśli to się dziś skończy, szkoda już się stała. Ceny będą dalej rosły. Główne pytanie brzmi, jak bardzo będzie źle.
Porozumienia wciąż nie ma, a nawet po otwarciu cieśniny normalizacja żeglugi może zająć miesiące. Dla kupców surowców oznacza to, że zmienność cen zostanie z nami co najmniej do zbiorów w 2027 roku.
Najczęściej zadawane pytania
Czy cieśnina Ormuz jest zamknięta?
W praktyce tak. Iran kilka razy ogłaszał zamknięcie cieśniny, ostatnio w lipcu 2026 roku, a we wrześniu wyznaczył wokół niej strefę zakazaną. Od końca lutego ruch statków jest bardzo ograniczony. W październiku dochodziło do ataków na tankowce, a porozumienia między Iranem a USA wciąż nie ma.
Dlaczego cieśnina Ormuz wpływa na ceny żywności?
Przez cieśninę przechodzi do 30% nawozów w handlu międzynarodowym, a także duża część ropy i LNG. Droższe nawozy, paliwo i transport podnoszą koszty produkcji żywności z opóźnieniem od 3 do 6 miesięcy.
Jak blokada cieśniny Ormuz wpływa na Polskę?
Przede wszystkim przez ceny energii. Paliwa były we wrześniu o 36,1% droższe niż rok wcześniej, a saletra amonowa kosztuje 2 042–2 342 zł/t wobec ok. 1 650–1 720 zł/t w lutym.
Kiedy ceny nawozów wrócą do normy?
Według IFPRI nie przed końcem 2026 roku, nawet przy szybkim zakończeniu konfliktu. Przy dłuższej blokadzie kryzys nawozowy może potrwać do 2028 roku.
